Tenkis Davası

İçindekiler

 

Tenkis Davası

Tenkis davası, mirasbırakanın yaptığı kazandırmalar nedeniyle saklı payı ihlal edilen mirasçının, tasarruf edilebilir kısmı aşan kazandırmaların kanuni sınıra indirilmesini istediği miras davasıdır.

Tenkis davasında temel iddia:

“Mirasbırakan bu işlemi hiç yapmadı.”

değildir.

Çoğu durumda kazandırmanın hukuken geçerli olduğu kabul edilir. Ancak mirasbırakanın serbestçe tasarruf edebileceği sınırı aşan bölüm azaltılır.

Bu nedenle tenkis davası;

  • muris muvazaası,

  • vasiyetnamenin iptali,

  • mirasta denkleştirme ve

  • miras paylaşımı

ile yakından ilişkili olmasına rağmen bunlardan farklıdır.

Tenkis davasında cevaplanması gereken temel soru şudur:

Mirasbırakanın bütün malvarlığı ve yaptığı kazandırmalar birlikte değerlendirildiğinde, saklı paylı mirasçının kanunun koruduğu asgari miras hakkı gerçekten ihlal edilmiş midir?

Bu sorunun cevabı yalnız tartışmalı bir taşınmaza bakılarak verilemez.

Doğru bir tenkis incelemesi; bütün terekenin, borçların, geçmiş kazandırmaların, mirasçıların ve kazandırmaların hukuki niteliğinin birlikte incelenmesini gerektirir.

Tenkis Davası Nedir?

Türk Medeni Kanunu m.560 uyarınca saklı payının karşılığını alamayan mirasçı, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini isteyebilir.

Tenkis kelime olarak azaltma, indirme anlamına gelir.

Dolayısıyla dava her zaman kazandırmanın tamamen ortadan kaldırılması sonucunu doğurmaz.

Örneğin mirasbırakanın serbestçe tasarruf edebileceği miktar 7.500.000 TL iken üçüncü kişiye 10.000.000 TL değerinde tenkise tabi kazandırma yapmışsa, ilk bakışta tartışılan miktar kazandırmanın tamamı değil 2.500.000 TL'lik aşan bölüm olacaktır.

Ancak gerçek davada bu sonuca ulaşmadan önce terekenin tamamının ve tenkis sırasının belirlenmesi gerekir.

Tenkis Davasının Şartları Nelerdir?

Bir tenkis talebinin kabulü için temel olarak;

  • davacının saklı paylı mirasçı olması,

  • saklı payının karşılığını alamamış olması,

  • mirasbırakanın tasarruf edilebilir kısmını aşan bir kazandırmanın bulunması,

  • sağlararası kazandırmalarda işlemin kanunen tenkise tabi nitelik taşıması,

  • davanın hak düşürücü süre içerisinde açılması

gerekir.

Bu koşullardan biri eksikse sırf aile içinde eşitsizlik meydana gelmiş olması tenkis davasının kabulü için yeterli değildir.

Saklı Pay Nedir?

Saklı pay, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünün dışında bırakılan ve kanunun belirli mirasçılar lehine koruduğu miras payıdır.

Güncel hukukta saklı paylı mirasçılar;

  • altsoy,

  • anne ve baba,

  • sağ kalan eştir.

Kardeşler saklı paylı mirasçı değildir.

Bu nedenle:

“Ben yasal mirasçıyım.”

demek tek başına tenkis davası açmak için yeterli değildir.

Yasal mirasçı olmak ile saklı paylı mirasçı olmak aynı kavram değildir.

Mirasçı türleri hakkında ayrıntılı bilgi için Mirasçı Nedir? Kimler Mirasçı Olabilir? başlıklı yazımız incelenebilir.

Saklı Pay Oranları Nelerdir?

Genel olarak;

altsoyun saklı payı, yasal miras payının yarısıdır.

Anne ve babanın saklı payı, yasal miras paylarının dörtte biridir.

Sağ kalan eşin saklı payı, altsoy veya anne-baba zümresiyle birlikte mirasçı olması halinde yasal miras payının tamamı; diğer durumlarda yasal miras payının dörtte üçüdür.

Bu nedenle saklı pay:

“Terekenin herkes için aynı yüzdesidir.”

şeklinde hesaplanmaz.

Önce kişinin yasal miras payı, ardından bu pay üzerinden saklı payı belirlenir.

Tenkis Davası Nasıl Hesaplanır?

Tenkis hesabının en önemli noktası budur:

Önce saklı pay hesaplanmaz; önce doğru tereke hesaplanır.

Tenkis hesabında genel olarak şu sıra izlenir.

1. Terekenin Aktifi Belirlenir

Mirasbırakanın ölüm anındaki;

  • taşınmazları,

  • banka hesapları,

  • araçları,

  • şirket payları,

  • alacakları ve

  • diğer malvarlığı

belirlenir.

2. Terekenin Pasifi Belirlenir

Kanunen hesaptan düşülmesi gereken borç ve giderler belirlenir.

Aktiften pasiflerin çıkarılmasıyla net tereke ortaya çıkar.

3. Hesaba Eklenmesi Gereken Kazandırmalar Eklenir

Tenkis hesabında yalnız ölüm tarihinde mirasbırakanın adına kayıtlı mallara bakılmaz.

Kanunun hesaba dahil ettiği bazı sağlararası kazandırmalar da hesap kitlesine eklenebilir.

4. Yasal Miras Payları Belirlenir

Mirasçıların miras payları hesaplanır.

5. Saklı Paylar Hesaplanır

Her saklı paylı mirasçının korunması gereken miktarı belirlenir.

6. Tasarruf Edilebilir Kısım Bulunur

Net hesap kitlesinden toplam saklı paylar çıkarıldığında mirasbırakanın serbestçe tasarruf edebileceği alan ortaya çıkar.

7. Tenkise Tabi Kazandırmalar İncelenir

Mirasbırakan bu alanı aşmışsa hangi tasarrufların hangi sırayla tenkis edileceği değerlendirilir.

Yargıtay da saklı payın zedelenip zedelenmediğinin belirlenebilmesi için kazandırma konusu tereke ile kazandırma dışındaki terekenin tamamının bilinmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Tenkis Davası Hesaplama Örneği

Somut bir örnek üzerinden sistem çok daha kolay anlaşılır.

Mirasbırakanın geride;

  • sağ kalan eşi ve

  • iki çocuğu

bıraktığını kabul edelim.

Tenkis hesabına esas net tereke 20.000.000 TL olsun.

Yasal Miras Payları

Sağ kalan eşin yasal miras payı:

1/4 = 5.000.000 TL

Kalan 15.000.000 TL iki çocuk arasında paylaşılır:

Her çocuk için 7.500.000 TL

Saklı Paylar

Eş, altsoy ile birlikte mirasçı olduğundan yasal miras payının tamamı saklı paydır:

5.000.000 TL

Her çocuğun saklı payı yasal miras payının yarısıdır:

7.500.000 × 1/2 = 3.750.000 TL

İki çocuğun toplam saklı payı:

7.500.000 TL

Toplam saklı pay:

5.000.000 + 7.500.000 = 12.500.000 TL

Mirasbırakanın serbestçe tasarruf edebileceği miktar:

20.000.000 - 12.500.000 = 7.500.000 TL

Şimdi mirasbırakanın vasiyetnameyle üçüncü kişiye 10.000.000 TL değerinde kazandırma yaptığını varsayalım.

Basitleştirilmiş örnekte:

10.000.000 - 7.500.000 = 2.500.000 TL

tasarruf edilebilir kısmın üzerinde kalmaktadır.

Dolayısıyla diğer koşullar da mevcutsa 2.500.000 TL'lik tenkis ihtiyacı ortaya çıkar.

Gerçek dosyada ise diğer kazandırmalar, tenkis sırası ve her davacının bireysel saklı pay açığı ayrıca hesaplanır.

Sabit Tenkis Oranı Nedir?

Tenkis davalarının teknik olarak en önemli kavramlarından biri sabit tenkis oranıdır.

Yukarıdaki basitleştirilmiş örnekte üçüncü kişiye verilen malın ölüm tarihindeki hesap değeri 10.000.000 TL ve tenkis edilmesi gereken kısmı 2.500.000 TL ise:

2.500.000 / 10.000.000 = %25

oranında sabit tenkis oranı ortaya çıkar.

Bu oran özellikle bölünemeyen belirli bir mal söz konusu olduğunda önem kazanır.

Taşınmaz Bölünemiyorsa Tenkis Nasıl Yapılır?

Tenkise konu kazandırma bir apartman dairesi veya ekonomik bütünlüğü bozulmadan bölünemeyen başka bir mal olabilir.

Bu durumda:

“Tenkis oranı %25 çıktı, tapunun mutlaka %25'i davacıya verilir.”

şeklinde mutlak bir kural yoktur.

TMK m.564 kapsamında bölünemeyen mal bakımından özel sistem ve lehdarın tercih hakkı gündeme gelebilir.

Malın lehdarda bırakılması ve tenkis karşılığının para olarak ödenmesi halinde sabit tenkis oranı önem kazanır.

Karar Tarihindeki Değer Neden Çok Önemli?

Bu konuda oldukça güncel ve önemli bir Yargıtay kararı bulunmaktadır.

Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin 20.10.2025 tarihli, 2024/4979 E., 2025/4575 K. sayılı kararında; sabit tenkis oranında bölünemeyen mal bakımından nakit karşılığın belirlenmesinde taşınmazın tercih hakkının kullanıldığı tarihteki değerinin değil, karar tarihindeki veya karar tarihine en yakın rayiç değerinin esas alınması gerektiği belirtilmiştir.

Bu ayrım yüksek enflasyon ve taşınmaz fiyatlarının hızla değiştiği dosyalarda son derece önemlidir.

Somut Örnek

Yukarıdaki örnekte sabit tenkis oranının %25 olduğunu düşünelim.

Taşınmazın hesaplamadaki eski değeri:

10.000.000 TL

olsun.

Dava devam ederken taşınmazın karar tarihine yakın rayiç değeri:

16.000.000 TL

seviyesine çıkmışsa, ilgili koşullar altında nakit tenkis hesabında:

16.000.000 × %25 = 4.000.000 TL

sonucu ortaya çıkabilir.

Dolayısıyla birkaç yıl süren bir tenkis davasında:

değerleme tarihinin yanlış seçilmesi

milyonlarca liralık fark yaratabilir.

Uygulama Notu

Tenkis davasında yalnız:

“Saklı pay oranım ne?”

diye bakmak yeterli değildir.

Bazen dosyanın ekonomik sonucunu asıl değiştiren konu sabit tenkis oranının doğru kurulması ve bu oranın hangi tarihteki mal değerine uygulanacağıdır.

Bu nedenle bilirkişi raporunda kullanılan değerleme tarihi mutlaka kontrol edilmelidir.

Tenkis Davasını Kim Açabilir?

Tenkis davasının temel davacısı saklı payı ihlal edilen mirasçıdır.

Ancak kanunda daha az bilinen bir istisna bulunmaktadır.

Saklı paylı mirasçı borçlarını ödemekten aciz durumda olduğu halde, kanuni şartlar oluşmasına rağmen tenkis davasını açmıyorsa; iflas idaresi veya belirli koşulları taşıyan alacaklılar da gerekli oranda tenkis davası açabilir.

Dolayısıyla tenkis hakkı bazı durumlarda yalnız mirasçının değil, mirasçının alacaklılarının da ekonomik menfaatini ilgilendirir.

Tenkis Davası Kime Karşı Açılır?

Dava, tenkise tabi kazandırmadan yararlanan kişiye yöneltilir.

Bu kişi;

  • başka bir çocuk,

  • eş,

  • başka bir mirasçı,

  • atanmış mirasçı,

  • vasiyet alacaklısı veya

  • tamamen üçüncü bir kişi

olabilir.

Önemli olan davalının aile içindeki sıfatından çok tenkise tabi kazandırmadan yararlanmış olmasıdır.

Davalı da Saklı Paylı Mirasçıysa Ne Olur?

Bu önemli bir ayrıntıdır.

Kazandırmadan yararlanan kişinin kendisi de saklı paylı mirasçı olabilir.

Bu durumda kanun, onun saklı payının da korunmasını öngörür.

Dolayısıyla saklı paylı mirasçıya yapılan kazandırma ile saklı pay sahibi olmayan üçüncü kişiye yapılan kazandırmanın tenkis hesabındaki sonucu her zaman aynı değildir.

TMK m.561 uyarınca saklı paylı mirasçı lehine yapılan kazandırmalarda onun kendi saklı payını aşan bölüm dikkate alınır.

Yargıtay'ın güncel tenkis uygulamasında da bu ayrım özellikle vurgulanmaktadır.

Mirasbırakan Sağlığında Malını Bağışladıysa Tenkis Olur mu?

Bazı durumlarda evet.

Tenkis yalnız vasiyetname gibi ölüme bağlı tasarruflara uygulanmaz.

Kanunun belirlediği bazı sağlararası karşılıksız kazandırmalar da tenkise tabi olabilir.

Ancak:

“Mirasbırakan sağlığında çocuğuna mal verdi; otomatik olarak tenkis edilir.”

şeklinde bir kural yoktur.

Kazandırmanın;

  • hukuki niteliği,

  • tarihi,

  • kime yapıldığı,

  • karşılıklı olup olmadığı ve

  • kanunun hangi tenkis sebebine girdiği

incelenmelidir.

Sağlararası kazandırmaların tamamını bu ana sayfaya doldurmuyoruz. Bu konu ayrı arama niyetine sahip olduğundan ayrıntılı olarak Tenkise Tabi Tasarruflar Nelerdir? başlıklı yazımızda incelenmektedir.

Ölümden Bir Yıldan Önce Yapılan Bağış Tenkis Edilebilir mi?

Bazı durumlarda evet.

Bu konuda sık yapılan yanlışlardan biri:

“Bağış ölümden bir yıldan daha eskiyse tenkis edilemez.”

düşüncesidir.

TMK m.565 farklı sağlararası kazandırmaları farklı esaslara bağlamaktadır.

Özellikle m.565/4 kapsamındaki kazandırmalarda, mirasbırakanın saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacı önem taşır.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 2024/1097 E., 2024/2552 K. sayılı kararında da bu amaç bakımından yalnız dava konusu devir değil, mirasbırakanın davacılara da kazandırma yapıp yapmadığının araştırılması gerektiği belirtilmiştir. Eksik tereke ve eksik kazandırma araştırmasıyla tenkis hesabı yapılamayacağı vurgulanmıştır.

Uygulama Notu: Tek Bir Tapuya Bakmak Yetmez

Mirasbırakan bir çocuğuna taşınmaz vermiş olabilir.

Ancak aynı dönemde diğer çocuklara;

  • başka taşınmazlar,

  • yüksek miktarda para,

  • şirket hisseleri veya

  • başka kazandırmalar

yapmış olabilir.

Saklı payı ihlal kastı araştırılırken mirasbırakanın bütün malvarlığı hareketlerini görmek gerekir.

Bu nedenle tenkis dosyasında yalnız dava konusu tapu kaydını incelemek çoğu zaman yeterli değildir.

Saklı Payı İhlal Kastı Nasıl Belirlenir?

Özellikle TMK m.565/4 kapsamında mirasbırakanın amacı önemlidir.

Ancak bu amaç yalnız:

“Babam beni sevmezdi.”

gibi soyut aile anlatımlarıyla belirlenmez.

Mirasbırakanın;

  • ekonomik durumu,

  • yaptığı diğer kazandırmalar,

  • kazandırmanın zamanı,

  • aile ilişkileri,

  • devir gerekçesi,

  • diğer mirasçılara yaptığı yardımlar ve

  • tasarruftan sonra kalan malvarlığı

birlikte değerlendirilebilir.

Yargıtay'ın 2024 tarihli kararlarında da 565/4 bakımından saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacının açık olması gerektiği ve bu konuda yeterli araştırma yapılması gerektiği vurgulanmıştır.

Her Gerçek Bağış Tenkis Edilir mi?

Hayır.

Bağışın varlığı ile tenkise tabi olması aynı şey değildir.

Özellikle ölümden uzun zaman önce yapılan sağlararası kazandırmalarda hangi TMK m.565 bendinin uygulanacağı ayrıca tespit edilmelidir.

Örneğin Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 2022/3646 E., 2022/7202 K. sayılı kararında ölümden bir yıldan daha önce gerçekleştirilen kazandırma bakımından saklı payı etkisiz kılma amacının ispatlanması gerektiği değerlendirilmiş ve somut olayda bu amaç kanıtlanamadığından tenkis kabul edilmemiştir.

Bu nedenle:

tasarruf oranının aşılması

ile

her sağlararası kazandırmanın otomatik tenkise tabi olması

aynı şey değildir.

Her Satış Tenkise Tabi midir?

Hayır.

Gerçek bir satış yapılmış ve mirasbırakan malın gerçek karşılığını elde etmişse kural olarak karşılıksız kazandırmadan söz edilmez.

Ancak tapuda satış görünen işlemin gerçekte bağış olduğu iddia ediliyorsa mesele farklılaşır.

Burada özellikle muris muvazaası ile tenkis birbirinden ayrılmalıdır.

Tenkis Davası ile Muris Muvazaası Arasındaki Fark Nedir?

Muris muvazaasında temel iddia:

“Tapudaki satış gerçek değildir; görünürde satış, gerçekte bağış vardır.”

şeklindedir.

Tenkiste ise çoğu durumda:

“Kazandırma geçerlidir; ancak mirasbırakanın tasarruf edebileceği sınırı aşmıştır.”

denmektedir.

Dolayısıyla muris muvazaası işlemin geçerliliğine; tenkis ise geçerli kazandırmanın saklı pay sınırını aşan bölümüne yönelir.

Bu fark dava sonucunu da değiştirir.

Muris muvazaası koşulları gerçekleşirse tapu iptali ve tescil gündeme gelebilir.

Tenkiste ise amaç kazandırmayı saklı payların korunması için gerekli ölçüde kanuni sınıra çekmektir.

Muris muvazaası hakkında ayrıntılı bilgi için Mirastan Mal Kaçırma Nedir? başlıklı yazımız incelenebilir.

Muris Muvazaası ve Tenkis Birlikte İstenebilir mi?

Somut olayın özelliklerine göre talepler terditli kurulabilir.

Örneğin davacı öncelikle işlemin muris muvazaası nedeniyle geçersiz olduğunu ileri sürüp tapu iptal ve tescil, bu talebin kabul edilmemesi halinde ise tenkis talep edebilir.

Nitekim güncel Yargıtay kararlarında da tapu iptal ve tescil isteminin yanında terditli tenkis talepleri incelenmektedir.

Ancak iki talebin;

  • şartları,

  • ispat sistemi,

  • sonuçları ve

  • süre rejimi

aynı değildir.

Bu nedenle dilekçede hukuki sebeplerin birbirine karıştırılmaması gerekir.

Babam Evi Kardeşime Verdi: Tenkis Davası Açabilir miyim?

Bu, pratikte en sık karşılaştığımız sorulardan biridir.

Cevap yalnız tapu kaydına bakılarak verilemez.

Önce şu sorular cevaplanmalıdır:

  1. Devir satış mı, bağış mı?

  2. Satışsa gerçek bedel ödendi mi?

  3. Bağışsa hangi tarihte yapıldı?

  4. Mirasbırakanın ölüm tarihinde başka malları var mıydı?

  5. Diğer çocuklara da kazandırma yapıldı mı?

  6. Davacının saklı payı gerçekten eksik mi kaldı?

  7. Kazandırma TMK m.565 kapsamında tenkise tabi mi?

  8. Dava süresi devam ediyor mu?

Örneğin babanın 10 milyon TL değerindeki daireyi bir çocuğuna vermesi ilk bakışta büyük bir eşitsizlik yaratabilir.

Ancak geride 50 milyon TL değerinde başka tereke kalmışsa saklı pay ihlali hiç oluşmayabilir.

Tersine tapuda küçük görünen birkaç eski kazandırma birlikte hesaplandığında ciddi saklı pay ihlali ortaya çıkabilir.

Tenkis bu nedenle tek işlem değil, bütün servet resmi üzerinden değerlendirilir.

Vasiyetname Tenkise Tabi midir?

Evet.

Mirasbırakanın tasarruf nisabını aşan ölüme bağlı tasarrufları tenkise tabidir.

Burada sağlararası kazandırmalardaki TMK m.565/4 anlamında ayrıca saklı pay ihlal kastı aranması gerekmez.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 2024/4467 E., 2024/5898 K. sayılı kararında, vasiyetnamenin sağlararası tasarruf gibi değerlendirilmesini hatalı bulmuş ve vasiyetnamelerin ölüme bağlı tasarruf olarak tenkis bakımından farklı rejime tabi olduğunu açıkça belirtmiştir.

Vasiyetname özelindeki hesap ve sonuçlar için Vasiyetnamenin Tenkisi başlıklı child sayfamız incelenebilir.

Vasiyetnamenin İptali ile Tenkisi Aynı mı?

Hayır.

Vasiyetnamenin iptalinde vasiyetnamenin geçerliliğine saldırılır.

Örneğin;

  • ehliyetsizlik,

  • irade sakatlığı,

  • hukuka veya ahlaka aykırılık,

  • şekil eksikliği

gibi sebepler gündeme gelebilir.

Tenkiste ise vasiyetname tamamen geçerli olabilir.

Problem yalnızca:

vasiyetnamenin saklı payları aşmış olmasıdır.

Vasiyetnamenin geçerliliğine ilişkin uyuşmazlıklar için Vasiyetname İptali sayfamız incelenebilir.

Tenkis ile Mirasta Denkleştirme Aynı mı?

Hayır.

Denkleştirme, özellikle yasal mirasçılar arasında mirasbırakanın sağlığında yaptığı bazı kazandırmaların paylaşım sırasında hesaba katılmasına ilişkindir.

Tenkis ise saklı payı aşan tasarrufların azaltılmasını amaçlar.

Bir kazandırma bazı olaylarda hem denkleştirme hem de tenkis bakımından inceleme gerektirebilir.

Ancak iki kurumun;

  • amacı,

  • tarafları,

  • hesabı ve

  • sonucu

aynı değildir.

Ayrıntılı bilgi için Mirasta Denkleştirme Nedir? başlıklı yazımız incelenebilir.

Tenkiste Sıra Nasıldır?

Birden fazla tenkise tabi tasarruf bulunduğunda davacı istediği kazandırmayı istediği miktarda azaltamaz.

TMK m.570 tenkisin sırasını düzenlemektedir.

Genel sistemde tenkis, saklı pay tamamlanıncaya kadar;

önce ölüme bağlı tasarruflardan, bunlar yeterli olmazsa kanundaki sıra içerisinde sağlararası kazandırmalardan gerçekleştirilir.

Sağlararası tasarruflarda özellikle tarih sırası önem taşıyabilir.

Yargıtay'ın güncel kararlarında da tenkis hesabında m.570 sıralamasının gözetilmesi gerektiği açıkça vurgulanmaktadır.

Uygulama Notu: Sadece Davalıya Yapılan Kazandırmayı Hesaplamak Hatalı Olabilir

Mirasbırakan birden fazla kişiye kazandırmada bulunmuş olabilir.

Tenkis hesabında yalnız dava edilen kişiye yapılan kazandırmaya bakmak her zaman yeterli değildir.

Tenkis sırasının doğru kurulabilmesi için dava dışı kazandırmaların da ekonomik ve hukuki tablo içerisinde bilinmesi gerekebilir.

Yargıtay, tenkis hesabında terekenin ve kazandırmaların eksik belirlenmesini bozma nedeni yapabilmektedir.

Birden Fazla Kişiye Kazandırma Yapılmışsa Ne Olur?

Birden çok kişiye yapılan tenkise tabi kazandırmalarda kanunun öngördüğü orantılı sorumluluk ve tenkis sırası dikkate alınır.

Bu nedenle davacı:

“Saklı payım 5 milyon TL eksik, bunu istediğim davalıdan tamamen alırım.”

diyemez.

Hangi tasarrufun ne ölçüde tenkis edileceği kanuni sisteme göre hesaplanır.

Kazandırmayı Alan Kişi Malı Satmışsa Tenkis Davası Biter mi?

Hayır.

Kazandırmanın konusu malın artık davalının üzerinde bulunmaması tenkis sorununu otomatik olarak sona erdirmez.

Geri verme yükümlülüğü bakımından;

  • kazandırmanın türü,

  • davalının iyiniyeti,

  • malın elden çıkarılma şekli

önem taşıyabilir.

TMK m.566 iyiniyetli ve iyiniyetli olmayan kazandırma lehtarlarının sorumluluğunu farklılaştırmaktadır.

Bu nedenle:

“Taşınmazı sattım, artık tenkis mümkün değil.”

şeklindeki yaklaşım doğru değildir.

Tenkis Davasında İyiniyet Neden Önemlidir?

Sağlararası kazandırmadan yararlanan kişinin saklı pay ihlalini bilip bilmediği, geri verme yükümlülüğünün kapsamını etkileyebilir.

Özellikle kazandırılan malın;

  • satılması,

  • yok olması,

  • başka bir mala dönüşmesi veya

  • değerinin değişmesi

halinde iyiniyet tartışması ekonomik sonuç bakımından önem kazanabilir.

Tenkis Davası Açma Süresi Ne Kadardır?

Tenkis davasında süre son derece kritiktir.

TMK m.571 uyarınca dava hakkı, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer.

Ayrıca on yıllık üst süre bulunmaktadır.

Ancak on yıllık sürenin başlangıcı her tasarrufta aynı değildir.

Vasiyetnamelerde: vasiyetnamenin açıldığı tarih.

Diğer tasarruflarda: mirasın açıldığı tarih.

esas alınır.

Bu nedenle:

“Bağışın üzerinden on yıl geçti.”

demek ile:

“Mirasbırakanın ölümünün üzerinden on yıl geçti.”

aynı hukuki sonucu ifade etmez.

Bir Yıllık Süre Ne Zaman Başlar?

Bir yıllık sürenin başlangıcı çoğu dosyada tartışmalıdır.

Kanun yalnız ölüm tarihinden değil, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrenmesinden söz etmektedir.

Bu nedenle kişinin yalnız mirasbırakanın öldüğünü bilmesi ile saklı pay ihlaline yol açan tasarrufu ve ihlali öğrenmesi aynı şey değildir.

Ancak süre bakımından risk bulunduğunda:

“Nasıl olsa daha sonra öğrendiğimi söyleriz.”

şeklinde hareket edilmesi tehlikelidir.

Tenkis dosyasında süre incelemesi dava hazırlığının ilk aşamasında yapılmalıdır.

Tenkis Süresi Hak Düşürücü müdür?

Evet.

Bir ve on yıllık süreler hak düşürücü niteliktedir.

Bu nedenle çok güçlü bir saklı pay ihlali bulunması dahi süresinde dava açılmamışsa tek başına yeterli olmayabilir.

Süre Geçmişse Tenkis Hiç İleri Sürülemez mi?

Hayır.

TMK m.571'in son cümlesi önemli bir istisna içermektedir:

Tenkis iddiası def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.

Bu nedenle:

“Bir yıllık süre geçtiyse tenkis hukuken tamamen yok olur.”

ifadesi doğru değildir.

Yeni bir tenkis davası açma hakkı ile tenkisi savunma olarak ileri sürmek birbirinden ayrılmalıdır.

Tenkis Davasında Görevli Mahkeme Hangisidir?

Tenkis davalarında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir.

Tenkis Davasında Yetkili Mahkeme Hangisidir?

Miras hukukuna ilişkin özel yetki kuralı gereğince mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.

Bu nedenle tereke mallarının Türkiye'nin farklı şehirlerinde bulunması her taşınmaz için ayrı tenkis davası açılacağı anlamına gelmez.

Tenkis Davasında Arabuluculuk Zorunlu mu?

Tenkis davası bakımından genel olarak dava şartı zorunlu arabuluculuk bulunmamaktadır.

Tarafların ihtiyari olarak uzlaşması ise mümkündür.

Özellikle aynı aile içerisinde;

  • tenkis,

  • muris muvazaası,

  • miras paylaşımı,

  • denkleştirme ve

  • ortaklığın giderilmesi

uyuşmazlıkları birlikte bulunuyorsa bütün dosyanın ekonomik çözümü ayrıca değerlendirilebilir.

Bu konu için Miras Davalarında Uzlaşma ve Anlaşma Süreci başlıklı yazımız incelenebilir.

Tenkis Davasında Hangi Deliller Kullanılır?

Tenkis davası çoğu zaman yalnız tanık anlatımıyla yürütülebilecek bir dava değildir.

Dosyada özellikle;

  • tapu kayıtları,

  • banka kayıtları,

  • vergi kayıtları,

  • mirasçılık belgesi,

  • vasiyetname ve miras sözleşmeleri,

  • geçmiş devir kayıtları,

  • şirket kayıtları,

  • bilirkişi ve değerleme raporları,

  • gerektiğinde tanık anlatımları

önem taşıyabilir.

Özellikle TMK m.565/4 kapsamındaki saklı payı etkisiz kılma amacı araştırılırken tanık dahil bütün somut deliller birlikte değerlendirilebilir.

Yargıtay da eksik delil ve eksik tereke araştırmasıyla saklı pay ihlal kastı hakkında karar verilmesini doğru bulmamaktadır.

Tenkis Davasında Bilirkişi Ne Hesaplar?

Bilirkişi yalnız:

“Taşınmaz kaç para eder?”

sorusuna cevap vermez.

Doğru bir tenkis hesabı;

  • net tereke,

  • miras payları,

  • saklı paylar,

  • tasarruf edilebilir kısım,

  • tenkise tabi kazandırmalar,

  • tenkis sırası,

  • sabit tenkis oranı ve

  • gerektiğinde karar tarihindeki değer

üzerinden kurulur.

Uygulama Notu: “Bilirkişi Zaten Hesaplar” En Tehlikeli Yaklaşımlardan Biridir

Bilirkişi hukuki vakıaları kendiliğinden araştırıp dava stratejisini kurmaz.

Örneğin;

  • mirasbırakanın başka taşınmazı araştırılmamışsa,

  • eski bağışlardan biri dosyaya girmemişse,

  • bir kazandırma yanlış hukuki kategoriye konmuşsa,

  • vasiyetname sağlararası işlem gibi değerlendirilmişse

sondaki matematik kusursuz olsa bile sonuç yanlış olabilir.

Yargıtay'ın güncel kararları da eksik tereke veya yanlış hesaplama yöntemiyle düzenlenen bilirkişi raporlarının hükme esas alınamayacağını göstermektedir.

Tenkis Davasında Yargıtay'ın Güncel Yaklaşımından Önemli Kararlar

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi 2024/4979 E., 2025/4575 K.

20.10.2025 tarihli kararda, bölünemeyen mal bakımından sabit tenkis oranı uygulandıktan sonra ödenecek bedelin belirlenmesinde karar tarihindeki veya karar tarihine en yakın rayiç değer esas alınmalıdır.

Tercih hakkının kullanıldığı tarihteki eski değer üzerinden hesap yapılması bozma nedeni yapılmıştır.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi 2024/1097 E., 2024/2552 K.

TMK m.565/4 kapsamındaki sağlararası kazandırmada saklı payı ihlal kastının yeterince araştırılması gerekir.

Mirasbırakanın yalnız davalıya değil, davacılara yaptığı kazandırmaların da araştırılması gerektiği belirtilmiştir.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi 2024/4467 E., 2024/5898 K.

Vasiyetnamenin sağlararası kazandırma olmadığı, ölüme bağlı tasarruf olduğu ve tenkis bakımından buna göre değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.

Vasiyetname bakımından TMK m.565/4 anlamında ayrıca saklı pay ihlal kastı aranması doğru bulunmamıştır.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi 2022/3646 E., 2022/7202 K.

Ölümden bir yıldan daha önce yapılan kazandırmanın somut olayda TMK m.565/4 kapsamında tenkis edilebilmesi için saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacının kanıtlanması gerektiği belirtilmiş; bu amaç kanıtlanamadığından tenkis kabul edilmemiştir.

Tenkis Davasında En Sık Yapılan Hatalar

Yalnız Dava Konusu Taşınmaza Bakmak

Terekenin tamamı bilinmeden sağlıklı saklı pay hesabı yapılamaz.

Yasal Miras Payı ile Saklı Payı Karıştırmak

Bir mirasçının yasal payının tamamı her durumda saklı pay değildir.

Her Bağışı Otomatik Tenkise Tabi Saymak

Özellikle sağlararası kazandırmalarda TMK m.565 koşulları ayrıca incelenmelidir.

Muris Muvazaası ile Tenkisi Aynı Şey Sanmak

Biri işlemin geçerliliğini, diğeri geçerli tasarrufun kanuni sınırı aşıp aşmadığını konu alır.

Vasiyetnamenin İptali ile Tenkisini Karıştırmak

Geçerli bir vasiyetname de tenkis edilebilir.

Dava Süresini Geç Kontrol Etmek

Bir yıllık hak düşürücü süre dava hazırlığının ilk gününde incelenmelidir.

Tenkis Sırasını Dikkate Almamak

Birden fazla tasarruf varsa hangi işlemin önce tenkis edileceği önemlidir.

Eski Değer Üzerinden Hesap Yapmak

Bölünemeyen mal ve nakit tenkis sonucunda karar tarihindeki değerin önemi gözden kaçırılmamalıdır.

Bilirkişi Raporunu Sadece Son Rakamdan Kontrol Etmek

Tenkis raporunda asıl kritik nokta çoğu zaman sonuç değil, hesabın başlangıç varsayımlarıdır.

Tenkis Davası Açmadan Önce Ne Yapılmalıdır?

İyi hazırlanmış bir tenkis dosyasında ilk aşama dilekçe yazmak değildir.

Önce bir mirasbırakan malvarlığı haritası çıkarılmalıdır.

Ölüm Tarihindeki Malvarlığı

Mirasbırakanın ölüm anında hangi mal ve haklara sahip olduğu belirlenir.

Geçmiş Tapu Devirleri

Özellikle yakınlara yapılan devirler incelenir.

Banka Hareketleri

Yüksek miktarlı para transferleri ve karşılıksız kazandırmalar araştırılır.

Vasiyetname ve Miras Sözleşmeleri

Ölüme bağlı tasarrufların tamamı görülür.

Şirket ve Ticari Varlıklar

Şirket hisseleri veya ticari varlık devirleri gözden kaçırılmamalıdır.

Borçlar

Terekenin pasifi doğru tespit edilir.

Diğer Mirasçılara Yapılan Kazandırmalar

Yalnız davalıya yapılan işlem değil, bütün aile içi servet aktarımı değerlendirilir.

Terekenin kapsamı bilinmiyorsa Miras Tespit Davası başlıklı yazımız incelenebilir.

Tenkis Davasında Dava Stratejisi Nasıl Kurulmalıdır?

Tenkis dosyasında önce şu dört soruyu ayrı ayrı cevaplamak gerekir:

1. İşlem Geçerli mi?

Ehliyetsizlik, muvazaa veya başka bir geçersizlik nedeni varsa öncelikli dava farklı olabilir.

2. İşlem Tenkise Tabi mi?

Özellikle sağlararası kazandırmada TMK m.565 değerlendirilmelidir.

3. Saklı Pay Gerçekten İhlal Edilmiş mi?

Bütün tereke üzerinden hesap yapılmalıdır.

4. Süre Devam Ediyor mu?

TMK m.571 kontrol edilmelidir.

Bu dört aşama tamamlanmadan:

“Tenkis davası açalım.”

demek erken olabilir.

Uygulamadan Stratejik Not

Tenkis dosyalarında bazen tarafların en büyük hatası ahlaki eşitsizlik ile hukuki saklı pay ihlalini aynı şey sanmalarıdır.

Mirasbırakan;

  • bir çocuğuna daha fazla yardım etmiş,

  • diğerinin düğün masrafını ödemiş,

  • birine ev vermiş,

  • diğerine şirket sermayesi sağlamış

olabilir.

Bütün bunlar aile içerisinde ciddi adaletsizlik hissi yaratabilir.

Ancak mahkemenin sorusu:

“Mirasbırakan çocuklarına eşit davrandı mı?”

değildir.

Hukuki soru:

“Kanunun koruduğu saklı pay gerçekten ihlal edildi mi ve ihlal hangi tenkise tabi tasarruftan kaynaklandı?”

sorusudur.

Bu ayrım doğru kurulmadan açılan dava, duygusal olarak güçlü fakat hukuken zayıf olabilir.

Tenkis Davasının Asıl Zorluğu Nedir?

Tenkis davasının en zor kısmı yüzde hesabı değildir.

Yüzde hesabını matematiksel olarak yapmak kolaydır.

Asıl güçlük;

  • hangi malın terekeye girdiğini,

  • hangi borcun düşüleceğini,

  • hangi eski kazandırmanın hesaba ekleneceğini,

  • hangi işlemin tenkise tabi olduğunu,

  • saklı payı etkisiz kılma kastının bulunup bulunmadığını,

  • hangi kazandırmanın önce tenkis edileceğini ve

  • hangi değerin hangi tarihe göre kullanılacağını

doğru belirlemektir.

Bu nedenle güçlü bir tenkis dosyası aslında:

mirasbırakanın yıllara yayılan malvarlığı hareketlerinin yeniden kurulmasıdır.

Sık Sorulan Sorular

Tenkis davası nedir?

Saklı paylı mirasçının, mirasbırakanın tasarruf edilebilir kısmını aşan kazandırmalarının kanuni sınıra indirilmesini istediği davadır.

Tenkis davası ne için açılır?

Mirasbırakanın bağış, vasiyetname veya kanunen tenkise tabi başka tasarrufları nedeniyle saklı payın eksik kalması halinde açılır.

Tenkis davasını kim açabilir?

Kural olarak saklı payı ihlal edilen saklı paylı mirasçı açabilir. Kanunun öngördüğü özel şartlarda iflas idaresi veya belirli alacaklılar da dava açabilir.

Kardeş tenkis davası açabilir mi?

Kardeş güncel hukukta saklı paylı mirasçı değildir. Sırf kardeş olması nedeniyle saklı paya dayanarak tenkis davası açamaz.

Çocukların saklı payı ne kadardır?

Altsoyun saklı payı yasal miras payının yarısıdır.

Eşin saklı payı ne kadardır?

Eş altsoy veya anne-baba zümresiyle birlikte mirasçıysa yasal miras payının tamamı; diğer hallerde yasal miras payının dörtte üçü saklı paydır.

Babam bütün malını kardeşime verdiyse dava açabilir miyim?

İşlemlerin türüne ve kalan terekeye göre muris muvazaası veya tenkis dahil farklı yollar gündeme gelebilir. Önce devirlerin ve bütün terekenin incelenmesi gerekir.

Tenkis davasında ev tamamen geri alınır mı?

Her zaman değil. Tenkis gerekli miktarla sınırlıdır. Bölünemeyen malda kanunun öngördüğü tercih ve değer mekanizmaları uygulanabilir.

Tenkis davasında taşınmazın hangi değeri esas alınır?

Hesabın hangi aşamasının yapıldığına göre değer tarihi değişebilir. Bölünemeyen malın lehdarda bırakılması ve nakit karşılığın hesaplanması bakımından güncel Yargıtay uygulaması karar tarihine veya karar tarihine en yakın rayiç değere önem vermektedir.

Tenkis davasında sabit tenkis oranı nedir?

Tenkis edilmesi gereken miktarın tenkise konu kazandırmaya oranlanmasıyla kullanılan teknik orandır. Özellikle bölünemeyen mallarda önem taşır.

Vasiyetname tenkis edilir mi?

Evet. Geçerli vasiyetname saklı payı ihlal ettiği ölçüde tenkise tabi olabilir.

Bağış ölümden bir yıldan eskiyse tenkis mümkün mü?

Bazı durumlarda evet. Kazandırmanın TMK m.565 kapsamındaki niteliği ve özellikle m.565/4 bakımından saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacı değerlendirilmelidir.

Tenkis davası kaç yıl içinde açılır?

Saklı pay ihlalinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve kanunda belirlenen on yıllık üst süre bulunmaktadır.

Bir yıllık süre geçerse ne olur?

Yeni tenkis davası açma hakkı sona erebilir. Ancak tenkis iddiası def'i yoluyla kanunda öngörülen şekilde her zaman ileri sürülebilir.

Tenkis davasında arabuluculuk zorunlu mu?

Genel olarak hayır.

Tenkis davasına hangi mahkeme bakar?

Görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir. Yetkide mirasbırakanın son yerleşim yeri esas alınır.

Muris muvazaası mı tenkis mi daha doğru?

Bu, devir işleminin hukuki niteliğine bağlıdır. Görünürdeki satışın gerçekte bağış olduğu ve muvazaa bulunduğu ileri sürülüyorsa muris muvazaası; geçerli kazandırmanın saklı payı aştığı ileri sürülüyorsa tenkis gündeme gelir.

Sonuç

Tenkis davası basitçe:

“Babam malı kardeşime verdi, ben de payımı geri almak istiyorum.”

davası değildir.

Doğru tenkis incelemesinde;

  • mirasçılık yapısı,

  • yasal miras payları,

  • saklı paylar,

  • ölüm tarihindeki tereke,

  • borçlar,

  • mirasbırakanın geçmiş kazandırmaları,

  • sağlararası ve ölüme bağlı tasarrufların niteliği,

  • tenkis sırası,

  • saklı payı etkisiz kılma amacı,

  • sabit tenkis oranı,

  • değerleme tarihleri ve

  • hak düşürücü süreler

birlikte değerlendirilmelidir.

Tenkis dosyasında en önemli soru:

“Hangi mal kime verildi?”

değildir.

Asıl soru:

“Mirasbırakanın bütün malvarlığı hareketleri birlikte değerlendirildiğinde saklı pay ne kadar eksildi; bu eksikliğe hangi tasarruf neden oldu ve kanuna göre hangi miktar tenkis edilmelidir?”

sorusudur.

Bu nedenle güçlü bir tenkis davası yalnız doğru kanun maddesine dayanmakla kurulmaz.

Doğru tereke, doğru hukuki nitelendirme ve doğru hesap birlikte kurulmalıdır.

Miras hukukuna ilişkin diğer dava ve uyuşmazlıklar için Miras Avukatı sayfamız incelenebilir.

Yazar Hakkında

Av. Mehmet Serhat Tercan

Av. Mehmet Serhat Tercan, İstanbul Barosu'na kayıtlı avukat olup Tercan Avukatlık Bürosu'nun kurucusudur.

Çalışmalarını özellikle miras uyuşmazlıkları, tenkis, muris muvazaası, vasiyetnameler, miras paylaşımı ve aile servetinden kaynaklanan çok taraflı uyuşmazlıklar üzerinde sürdürmektedir.

Tenkis dosyalarında yalnız tartışmalı tasarrufun değil, terekenin bütünü ile mirasbırakanın geçmiş malvarlığı hareketlerinin birlikte değerlendirilmesi gerektiği yaklaşımıyla çalışmaktadır.

Av. Mehmet Serhat Tercan hakkında daha fazla bilgi →

İstanbul / Kadıköy Ofis Bilgileri

Tercan Avukatlık Bürosu

Fenerbahçe Mah.
Fener Kalamış Cad. No:65/3
Kadıköy / İstanbul

Telefon: 0532 659 48 54

Görüşmeler randevu ile gerçekleştirilmektedir.

İletişim ve randevu →

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tenkis hesabı, dava süresi, kazandırmaların hukuki niteliği ve uygulanacak dava stratejisi somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilmelidir.